Jakob (Deel 5: In Labans huis zet God Jakob vast: bekering is nodig)

Thema:	In Labans huis zet God Jakob vast: bekering is nodig
Tekst:	Genesis 29 - 30: 2
Tekstgedeelte(n):	Genesis 29 - 30: 2
Door:	Ds. J. Ophoff (predikant gereformeerde kerk vrijgem. Zwijndrecht)
Gehouden te:	Zwijndrecht op 26 oktober 2003
Opmerking RJCV:	In deze prekenserie volgen we de ontwikkeling in Jakobs leven. Hoewel enkele delen van deze serie ook zelfstandig gelezen zouden kunnen worden, ontstaat er meer inzicht indien de delen in serie worden gelezen. Jakob - 1: Gods verrassende keuze is genade, Jakob - 2: Esau blijft verantwoordelijk voor zijn daden, Jakob - 3: In het gevecht om Gods zegen zijn er alleen verliezers, Jakob - 4: Gods liefde is onvoorwaardelijk, Jakob - 5: In Labans huis zet God Jakob vast: bekering is nodig, Jakob - 6: De God van Betel bevrijdt Jakob uit de greep van Laban, Jakob - 7: God brengt Jakob in de crisis van zijn leven: alleen uit genade verzoening, Jakob - 8: Vernieuwing is een must: uit genade.
Extra:	Inleiding op de prekenserie: Jakob.

Aanwijzingen voor de Liturgie

Votum en zegengroet
Ps. 65: 1-2
Gebed (om opening van het Woord)
Lezen: Genesis 29 - 30: 2
Ps. 37: 2-3, 5
Preek
Ps. 94: 5-6, 8-9
Geloofsbelijdenis: Geloofsbelijdenis van Nicea
Gez. 29: 1, 3
Gebed
Collecte
Lied 477: 1-2
Zegen

Geliefde gemeente van Christus, gasten,

God is bezig met Jakob. Hij brengt Jakob daar waar Hij hem wil hebben. Dat is de rode draad in deze serie over Jakob. Genesis 29 vertelt dat Jakob door Laban wordt bedrogen. Jakob ontmoet iemand die hem de baas is op zijn sterke punt. Maar het gaat om veel meer. Jakob heeft Betel net achter de rug. God heeft in die droom hem laten zien hoe Hij voor hem zorgt. God legt daar een nieuwe bodem onder zijn leven, de bodem van genade.
Maar wat is nu het vervolg? Wat doet God nu met Jakob en welke plaats neemt Laban in? Jakob maakt bij Laban een hele leerschool door. Hij komt opnieuw zichzelf tegen en hij ontdekt dat hij op eigen kracht vastloopt.

In Labans huis zet God Jakob vast: bekering is nodig

Jakob heeft in Betel een gedenksteen opgericht. Het is een plaats om nooit weer te vergeten. Hij gaat op weg. De schrijver gebruikt daarvoor een bijzondere uitdrukking. Met nieuwe moed, geïnspireerd gaat Jakob weer op pad. Heel anders dan toen hij uit Berseba wegvluchtte.
Jakob trekt naar de stammen in het oosten. Dat is heel wijds. Maar dan vertelt de schrijver dat Jakob bij een put komt. Drie kudden kleinvee liggen er in de buurt. Zulke kleine dingen in het verhaal laten je zien dat de camera weer inzoomt. Je voelt aan: er gaat iets belangrijks gebeuren. En het heeft te maken met die put. De schrijver benadrukt dat, doordat hij een paar keer uitlegt hoe dat gaat met het drenken van het vee. Alle kudden moeten er eerst zijn. Dan gaat de steen er af. Na het drenken van het vee wordt de steen weer op de opening van de put gelegd. Het is een grote steen. Die dient om allerlei mogelijke verontreiniging tegen te houden. Het water moet zo schoon mogelijk blijven. Geen vuil er in. Geen zand dat door de wind wordt weggeblazen. Zo'n grote steen voorkomt ook dat anderen gebruik maken van de put. Diefstal van water komt ons onzinnig voor. In bepaalde delen van deze wereld ligt dat wel anders. Voldoende water voor mens en dier is van levensbelang.
Jakob knoopt een gesprek aan met de herders. Die zijn niet erg toeschietelijk, al noemt Jakob ze broeders, collega's. In hun antwoorden zijn ze kortaf. Je weet maar nooit met zo'n reiziger die weet-ik-waarvandaan komt. Hij heeft ook niet veel bij zich. 'Goedemiddag collega's, waar komen jullie vandaan?' 'Uit Haran'. Jakob weet dat hij in de buurt is. Op zijn lange reis is hij nu dichtbij zijn doel. Toch maar eens vragen of ze Laban kennen. Ja, is het antwoord. 'Gaat het goed met hem?', vraagt Jakob. Je wilt toch een beetje weten in wat voor situatie je aankomt. Ja, antwoordden ze. Kijk, daar komt net zijn dochter Rachel aan met de schapen. De herders zijn blij dat ze die man kunnen doorverwijzen. Maar ze zijn nog niet van Jakob af. Die heeft nog even tijd. Rachel is nog ver. De kudde komt maar langzaam deze kant op. Jakob laat zich gelden als een deskundige. Misschien is hij ook wat geïrriteerd door de houding van de herders. Het is nog volop dag, geef de schapen te drinken en laat ze verder grazen. Maar de herders geven aan dat dat niet kan. Wéér wordt er uitleg gegeven over die put.
Terwijl Jakob nog met ze staat te praten, komt Rachel er aan met het kleinvee van haar vader. Zodra Jakob haar ziet rolt hij de steen er af en geeft hij het vee van Laban te drinken. Jakob doet in z'n eentje waar de herders meer mannen voor nodig hebben. Is het liefde op het eerste gezicht waardoor Jakob tot zo'n krachtsexplosie in staat is? Zulke romantiek vinden we natuurlijk mooi, maar Jakob kust haar pas als hij de hele kudde gedrenkt heeft. In vers 10 lees je drie keer over Rachel, de dochter van Laban, de broer van zijn moeder. Of het kleinvee van Laban, de broer van zijn moeder. Jakob herkent haar als familie van zijn moeder. Bovendien is Rachel herderin. De familie in Haran bestaat ook uit veehoeders. En Jakob weet hoe Eliëzer op zoek naar een vrouw voor Isaak bij een put Rebekka ontmoette. Zij was de eerste die hij tegenkwam. Samen met het gevoel van opluchting om thuis te komen, maakt dat heel wat emoties los. Als hij zijn nicht omarmt huilt hij van ontroering.
Het valt op aan Jakobs houding dat hij kracht uitstraalt. Is hij na Betel veranderd? Het lijkt er niet echt op. Hij bidt niet tot de Here. Hij dankt ook niet dat hij mocht aankomen bij zijn familie. Terwijl God had beloofd: Ik laat je niet in de steek. Ik ben met je waar je ook heengaat. Jakob maakt straks geen geheim van zijn liefde voor Rachel, maar opnieuw gaat hij er niet mee naar de Here toe.
Rachel holt gauw naar huis. Ze is al net zo snel als haar tante Rebekka. Laban komt Jakob tegemoet. Hij omhelst hem en kust Jakob. Kom mee naar binnen. Die ontvangst is een beetje overdreven. Laban is niet vergeten welke sieraden Rebekka droeg toen ze de knecht van Abraham had gesproken. Het is een rijke familie daar. Laban is er snel achter dat Jakob niets heeft meegebracht dan zichzelf. Met zijn verhaal overtuigt hij Laban wel: je bent een echte bloedverwant van me.
Na een maand weet Laban wel wat hij aan Jakob heeft. Jakobs presentatie loog er niet om. Hij kan zijn handen uit de mouwen steken. Laban heeft een plan. Jakob zal ervaren dat hij een meester tegenover zich heeft. Het is Laban niet ontgaan dat Jakob smoorverliefd is op Rachel. Jakob, het is onzin als je hier niets zou verdienen. Wat denk jij ervan? Laban tast even af. Dat zouden wij ook doen. Je kunt het altijd naar beneden bijstellen. Maar Jakob laat er geen gras over groeien. De liefde heeft hem onvoorzichtig gemaakt. Hij laat direct het achterste van zijn tong zien. Jakob wil wel zeven jaar voor Laban werken als hij met Rachel mag trouwen. Jakob is niet in staat een bruidsprijs te betalen, maar er voor werken is een andere mogelijkheid. Zeven jaar is maximaal. Jakob heeft er heel veel voor over.
Jakob zal het op dat moment niet door hebben gehad, maar Laban zegt geen ja en geen nee. Het is beter dat ik haar aan jou geef dan aan een ander. Je kunt hier blijven. Laban wil Jakob aan zich binden. Zijn list gaat veel verder dan Jakob denkt. Voor Jakob zijn die zeven jaar geen punt. De tijd vliegt om al zal hij er ook heel sterk naar hebben uitgekeken.
Als de tijd om is, wil Jakob er niet langer mee wachten. Geef mij mijn vrouw om met haar te trouwen. Toen Jakob vluchtte uit Berseba zei Rebekka: blijf enige tijd bij hem. Daar herinnert de schrijver nu ook aan. Die tijd is om. De afkoelingsperiode is voorbij. Jakob keert straks terug met een mooie vrouw.
Het gaat heel anders. Laban organiseert een groot feest met plaatsgenoten. Het is een groots diner. 's Avonds geeft hij zijn dochter Lea aan Jakob. Die heeft niets door. Dat is voor ons onvoorstelbaar. Maar in die cultuur waren de bruiden zwaar gesluierd. De bruiloft is ook helemaal een feest van de gemeenschap. Er is geen tijd voor intimiteit. Geen tijd om elkaar eens diep in de ogen te kijken. En de slaapkamer is donker. Bovendien heeft Lea er geen belang bij zich bekend te maken. De schande alleen al. Denk je eens in dat je als bruid buiten de tent wordt gezet. En de angst voor vader Laban zal er diep in zitten.
Jakob is woest als hij Lea 's morgens in de fletse ogen kijkt. Hij roept Laban direct ter verantwoording. Wat hebt u me nu geflikt? Ik heb om Rachel bij u gewerkt. Waarom hebt u me bedrogen? Laban kruipt niet in zijn schulp. Het is bij ons niet gebruikelijk om de jongste vóór de oudste uit te huwelijken. Laban weet hoe het in het gezin van zijn zus is gegaan. Maar Jakob moet niet denken dat het hem hier weer lukt. Hij is verliefd op de jongste maar hier gaat de oudste voor. Jakob voelt zich bedrogen. Dat is hij ook, juist op het punt van de voorrang van de oudste. Jakob dacht zijn oude truc te kunnen herhalen dat de jongste vooropgaat. Laban maakt hem duidelijk dat dat niet opgaat. En God maakt Jakob zo ook iets duidelijk. Jakob had zijn oude blinde vader niet mogen bedriegen. God had Jakob uitgekozen boven Esau. Maar Jakob had het heft niet in eigen handen mogen nemen. Het doel heiligt niet de middelen. Achteraf laat God aan Jakob zien dat zijn bedrog niet overeind kan blijven. God wil niet dat zijn kinderen leugen en bedrog gebruiken, al hebben ze daar nog zulke vrome woorden voor. Al zeggen ze daarmee nog zo'n mooi doel mee na te streven. De bedrieger bedrogen. Dat is waar. Jakob ontmoet zijn meerdere in het bedrog. Tegelijk maakt God duidelijk dat het bedrog wordt afgewezen. Jakob moet alsnog de straf voor zijn leugens dragen.
De straf is zwaar. Laban heeft een voorstel dat hij waarschijnlijk al lang heeft uitgedacht. Je krijgt Rachel ook. Voor haar moet je nog eens zeven jaar voor me werken. Jakob kan geen kant op. Laban een proces aanspannen heeft geen zin. Als vreemdeling verlies je dat in zo'n gemeenschap tegenover een gevestigde burger die alle geschreven en ongeschreven regels kent. Wat Laban doet is chantage. Als Jakob Lea laat zitten en het huwelijk ongeldig verklaart, krijgt hij Rachel ook niet. Jakob zit vast. Letterlijk. Deze zeven jaar vliegen niet om. Laban gebruikt Jakobs geweldige werkkracht helemaal voor zichzelf. Hij heeft hem als knecht aan zich verbonden. Zo zit er nooit een terugkeer in. Na veertien jaar bij Laban heeft Jakob nog niets opgebouwd aan bezittingen. Hij is helemaal vervlochten met Labans familie. Zou Jakob nog terugkomen in Kanaän?
Het is een heel andere cultuur dan wij kennen. Maar er is heel wat kapot gegaan. Er zijn ook meerdere slachtoffers. Laban is mee verantwoordelijk voor de strijd en rivaliteit in het gezin van Jakob. Beide dochters hebben bij hun vader niets in te brengen. Lea is het grootste slachtoffer. Zij herinnert als Jakobs vrouw hem levenslang aan het bedrog. Jakob heeft haar niet lief. Voortdurend voelt ze zich de vrouw die er door haar vader bij in geschoven is. Rachel is ook slachtoffer. Zij krijgt niet de plek naast Jakob die ze graag had gewild. Tenslotte is de relatie met Jakob ook diepgaand verstoord. Laban treedt op als een gehaaide werkgever, niet als oom en schoonvader. Jakob maakt aan de lijve mee hoe bedrog alles stukmaakt. God laat hem in de spiegel kijken. Dit wil de Here niet. In Labans huis ondergaat Jakob een harde leerschool. In Betel kreeg Jakob te horen dat de Here een verbond met hem sloot in de lijn van het verbond met Abraham. De Here zou ook met hem zijn. In Labans huis moet Jakob leren wie hij zelf is. Laban houdt hem de spiegel voor. En via een Laban God.
Maar er is toch een oplossing. Jakob krijgt een week later ook Rachel tot vrouw. Hij kan nu gewoon verder leven met Rachel en Lea links laten liggen. Dat is nog wel vervelend, maar toch. Of Jakob die mogelijkheid heeft overwogen weet je niet. Maar het lukt ook niet. De Here grijpt in. Hij doorkruist opnieuw Jakobs keuze van Rachel. Ze is niet zijn eerste vrouw. Ze krijgt ook geen kinderen. Alleen Lea krijgt kinderen. Lea is ook de enige in dit hoofdstuk die de Here er bij betrekt. 'De Here heeft gezien hoe ik vernederd ben', zegt ze. 'Nu zal mijn man van me gaan houden'. Lea ziet de kinderen als een bindmiddel voor haar huwelijk. Maar zoals zo vaak werkt het zo niet. De vierde zoon is Juda. Dan krijgt ook Lea voorlopig geen kinderen meer. In het licht van de latere geschiedenis, is het geen wonder dat er na Juda een pauze komt. De keuze van de Here zal op hem vallen. Lea is de stammoeder van Israël. Zij is als moeder van Juda ook de moeder van Davids huis. Zij staat met Jakob aan het begin van de zegen die uitloopt op de geboorte van Christus.
Jakob lijkt helemaal vast te zitten. God heeft hem in het huis van Laban vastgezet. Jakob moet ontdekken dat hij het in eigen kracht nooit redt. Hij wordt knecht van Laban, voor een lange periode. Hij krijgt niet de vrouw van zijn keuze. En Rachel krijgt geen nageslacht.
Rachel is jaloers op haar oudste zus. Ze zegt tegen Jakob (Genesis 30): Geef mij kinderen! Waarvoor leef ik anders nog? Jakob wordt woedend. Hij ervaart het als een aanval op hemzelf. Hij schiet in de verdediging: ik ben God niet. Ja, dat is zo. Jakob is God niet. En daar moet Jakob wel aan wennen. Want hij wist het altijd zelf te regelen. Hij kreeg het in eigen kracht voor elkaar. Dacht hij. Nu, bij Laban dus niet meer.
Jakob moet in Labans huis een hele leerschool meemaken. Leven in het verbond houdt in dat je leven vernieuwing meemaakt. Jakob is erfgenaam. Hij heeft Betel meegemaakt. Maar: alles blijft niet bij het oude. Jakobs gedrag is niet veranderd. En dat moet wel.
De Here zet hem aan alle kanten vast. Zijn kracht wordt opgeëist door Laban. Hij plukt er zelf geen vruchten van. Hij heeft geen basis om straks te vertrekken. Zijn gezin zit stikvol rivaliteit. Zijn vrouwen beslissen met wie hij naar bed gaat. De glans van de ontmoeting bij die put is er helemaal af. God brengt Jakob steeds meer in het nauw, want er is bekering nodig. Je kunt niet leven uit de belofte van God zonder bekering. Als je met de Here verder wilt, kun je niet vertrouwen op eigen kracht. Dan moet je ervan afzien dat je de zaak manipuleert voor je eigen belangen. Dan zul je ook inzicht moeten krijgen in wie jij bent. Hoe jij bijvoorbeeld met de Here omgaat en Hem voor je karretje probeert te spannen. Dat deed Jakob. Dat lukt niet meer. Eerder ook al niet, maar Jakob moet leren hoe hij met bedrog en leugens echt vastloopt. Hij is de gevangene geworden van Laban. Niet meer vrij om te gaan en te staan waar hij wil. Maar slaaf!
De Here handelt met Jakob. Hij laat hem dat voelen in het bedrog door Laban. In die contracten van zeven jaar. In alle rivaliteit in zijn huwelijken en gezin. Hij laat Jakob dingen zien. Hij is bezig hem te vormen tot een nieuwe Jakob. Een Jakob die niet meer zichzelf wil redden, maar die het kan loslaten. Die niet meer op zoveel manieren wordt aangestuurd om alles zelf te beheersen, maar die vrij is. Omdat hij alleen geborgen is bij God.
Daarvoor is bekering nodig. En daarom zet God Jakob helemaal vast, totdat hij geen kant meer op kan. Die Jakob is zo herkenbaar voor ons. Je hebt ook zo je eigen middelen om jezelf overeind te houden. Om dingen te regelen zoals jij dat wilt. Je manipuleert zo dat mensen om je heen doen wat jij wilt. Je treedt op alsof God het helemaal met jou eens is.
Een mens die vrij is hoeft niet meer te manipuleren. Die hoeft een ander niet meer te dwingen om het met hem of haar eens te zijn. Een mens die leeft vanuit genade, vrijheid in God, kent ook de vrijheid om een ander vrij te laten. Een mens die leeft vanuit genade van God, laat alle beheersing los. Ik hoef mijn leven niet meer te regelen zoals het volgens mij zou moeten. Ik hoef een ander niet meer de wet voor te schrijven. Ik hoef in mijn optreden niet dreigend te zijn om dingen voor elkaar te krijgen.
God gaf aan Jakob de mogelijkheid om dat te leren. In Labans huis loopt Jakob vast. Alleen God kan hem nog redden. De bodem onder je leven is genade (Betel). In de bijbel geeft God u voortdurend de mogelijkheid dat te leren. En Hij doet het ook in uw leven. Juist als het moeilijk is. Juist als je vastloopt Als je geen kant meer op kunt.
In Jezus Christus mag je de hele controle over je leven loslaten. Als je dat ontdekt, wordt dat tot een geweldig houvast in je leven. Je mag leven uit genade in Jezus Christus. In Hem word je helemaal vrij.

Amen.