Zonde - Ziekte - Genezing (Deel 3b: Het wonder van de genezing op het gebed - 2)

Thema:	Het wonder van de genezing op het gebed
Tekst:	Jakobus 5: 14-15a
Tekstgedeelte(n):	1 Johannes 5: 11-21 Jakobus 5: 14-15a
Door:	Ds. J. Haveman (predikant gereformeerde kerk vrijgem. Hattem-Noord)
Gehouden te:	Roodeschool op 19 januari 2003
Opmerking RJCV:	De prekenserie Zonde - Ziekte - Genezing bestaat uit: 1: Mar09v14 - Bezeten! 2: Mar09v14-2 - Wie is er echt ziek? 3a: Jak05v14 - Het wonder van de genezing op het gebed - 1 3b: Jak05v14-2 - Het wonder van de genezing op het gebed - 2 4: Jak05v15b - Echte gemeenschap is helen door te delen De delen dienen in serie gelezen te worden.
Extra:	Inleiding op de prekenserie: Zonde - Ziekte - Genezing.

Aanwijzingen voor de Liturgie

Votum en zegengroet
Ps. 118: 1, 9
Ps. 118: 7
Lezen: 1 Johannes 5: 11-21
Lied 90: 1, 3, 9
Tekst: Jakobus 5: 14-15a
Preek
Ps. 118: 3, 5-6
Ps. 134
Ps. 23: 1, 3
Zegen

Geliefde gemeente van onze grote Heelmeester Jezus Christus,

Vorige keer hebben we het gehad over gebedsgenezingsdiensten. Vanuit de bijbel hebben we daar toen kritische vragen bij gesteld. Maar als dat dus niet is hoe het moet, hoe dan wel? Wat moet je dan wel doen als er ziekte is? En als er nou eens geen genezing optreedt? Als je ziek blijft? Als er een sterven komt? Wat dan? Heb je het dan niet goed gedaan? Daar willen we het vandaag over hebben.

Het thema is nog steeds:

Het wonder van de genezing op het gebed Als iemand bij u ziek is: Laat dan de oudsten komen Zij zullen bidden en zalven, en Er volgt genezing

Het wonder van de genezing op het gebed - Als iemand bij u ziek is:

2. De oudsten zullen bidden en zalven

Genezing zoals de bijbel daarover spreekt vindt niet plaats in een massale onpersoonlijke bijeenkomst, maar in de vertrouwde kring van de eigen kerkelijke gemeente. De plaatselijke ouderlingen mogen erbij geroepen worden als aan de ene kant vertegenwoordigers van de gemeente, en aan de andere kant middelen in de hand van de heilige Geest om gelovig zieken bij te staan, te helpen en ondersteunen. ...opdat zij over hem (de zieke) een gebed uitspreken...
Dat is dus het doel van de komst van de ouderlingen: zij zullen bidden voor de zieke broeder of zuster. Dat gebed zal bovenal een gelovig gebed moeten zijn. Bij Jakobus is het bidden een belangrijk thema. Hij begint er zijn brief mee: "hij moet bidden in geloof, in geen enkel opzicht twijfelende..." Dat komt terug in hoofdstuk 4, waar het gaat over gebedsverhoring. "Gij hebt niets, omdat gij niet bidt. (Of, ) gij bidt wel, maar gij ontvangt niet, doordat gij verkeerd bidt, om het in uw hartstochten door te brengen." En hij sluit er zijn brief weer mee af: "Heeft iemand onder u leed te dragen - laat hij bidden." En die bekende tekst: "Het gebed van de rechtvaardige vermag veel, doordat er kracht aan verleend wordt."

• dit maakt duidelijk dat het gelovig gebed een gebed is dat zich richt op de belovende God. En dat, om te kunnen bidden, het eerst nodig is dat je God kent en weet wát Hij belooft.
• daarbij is heel belangrijk de intentie van je hart. Waarom bidt je? Wat wil je ermee bereiken? Gaat het om een leven in wijsheid en toewijding aan de Here of slechts om je eigen genoegens?
• het gelovige gebed is niet een volmaakt gebed, maar een waarin we ons oprechte en diepste vertrouwen uitspreken in de Here, ons aan Hem toevertrouwen, opdat Hij zijn werk zal doen.

De oudsten zullen dus voor de zieke bidden. Nou staat dat er eigenlijk niet; er staat niet voor de zieke bidden, maar over hem. En dat wordt dan zo uitgelegd, dat hier bedoeld wordt het bidden met oplegging van handen, zoals dat vroeger gebruikelijk was, zowel bij genezing als bij bevestiging in een ambt. Uit de geschiedenis van de kerk blijkt dat de zalving bij de doop en de ziekenzalving gepaard gingen met handoplegging.
Het belang van het opleggen van de handen is te lezen in Hebreeën 6: 1-2. Daar staat: "Laten wij daarom het eerste onderwijs aangaande Christus laten rusten en ons richten op het volkomene, zonder opnieuw het fundament te leggen van bekering van dode werken en geloof in God, van een leer van dopen en van oplegging der handen, van opstanding der doden en van een eeuwig oordeel." Blijkbaar hoort de handoplegging voor de schrijver van Hebreeën tot het fundamentele christelijke onderwijs. Maar waarom? Wat laat het zien? Wat symboliseert het?

• Het past allereerst bij de zegen. Wij kennen dat nu ook nog wel: als een bruidspaar in de kerk een zegen over hun huwelijk vraagt, dan knielen ze en spreekt de predikant een zegen uit. Daarbij houdt hij z'n hand boven hun hoofd. Dit gebeurt ook als er een nieuwe ouderling of diaken wordt bevestigd. Ook hij zal de zegen van de Here krijgen en ook dan houdt de predikant z'n hand boven zijn hoofd. Het mooiste zou zijn, als ook daadwerkelijk de hand op het hoofd gelegd zou worden. Vroeger legden zelfs alle andere ouderlingen hun hand op het hoofd van de nieuw bevestigde broeder. Een krachtig, symbolisch teken van gemeenschap en zegen!
• Door handoplegging wordt de Heilige Geest overgedragen. In Handelingen 6: 6 bijvoorbeeld worden diakenen in de gemeente te Jeruzalem aangesteld onder handoplegging. Zo symboliseert het dat de Here ook de gaven wil geven die nodig zijn om het juiste werk te doen.
• De Here Jezus Zelf geneest vaak door het opleggen van handen (Lucas 13: 10-17). En op deze manier mag het de gelovigen die het evangelie verkondigen ook als teken volgen: "...op zieken zullen zij de handen leggen en zij zullen genezen..." (Marcus 16: 18). Er gaat een helende, een heilzame werking van uit.

Laten we inderdaad aannemen dat de oudsten bij Jakobus voor de zieke baden terwijl zij hun handen op hem legden. Is dat dan belangrijk? zult u zeggen. Nou, het is niet zo dat zonder die oplegging van handen het gebed niet verhoord kan worden. Het is niet zo dat het er perse bij moet. Kijk maar naar de tekst: in vers 15a wordt het gebed nog wel nader aangeduid: het moet een gelovig gebed zijn. Maar over het handen opleggen lees je verder helemaal niets. Dus wat dat betreft zou je kunnen zeggen dat het niet wezenlijk is. Maar aan de andere kant: waarom zou je de symbolische waarde ervan niet erkennen en toestaan? Het is waar dat we daar lange tijd niet zoveel behoefte aan hebben gehad. Maar juist in onze tijd is er wel weer behoefte aan dergelijke symbolen en rituelen, zulke tekens. En ze zijn dus niet onbijbels...

Daar komt nog bij dat in de tekst wel nadrukkelijk gesproken wordt over het zalven met olie. Ook daarvan kun je natuurlijk heel makkelijk zeggen - ook omdat we het nooit meer doen - dat het dus niet meer nodig is. Maar draaien we daarmee de boel niet om en maken we van hoe het nu bij ons gaat niet de norm / de regel? Er staat toch dat er met olie gezalfd moet worden!? Waarom doen we dat dan ook niet?!
Maar wat is de waarde dan van het zalven met olie?

• het zalven met olie komen we regelmatig tegen in de bijbel. Priesters en koningen werden gezalfd. Daarmee werden ze apart gezet - geheiligd - voor een bepaalde dienst, toegewijd aan de Here. Maar het gold ook 'gewone' mensen: in Leviticus 14 staat dat een genezen melaatse naar de priester moet gaan. Die strijkt eerst bloed en daarna olie op bepaalde lichaamsdelen. Zo vindt er verzoening plaats en de genezen persoon mag weer functioneren binnen de gemeenschap.
• tegelijk is zalving een teken van de bekwaammaking door de heilige Geest. Olie wordt direct verbonden met de werking en kracht van Gods Geest (zie bijvoorbeeld 1 Samuël 10: 6).
• naast deze godsdienstige betekenis kent de bijbel nog de verzorgende en medicinale werking van olie. De barmhartige Samaritaan bijvoorbeeld gebruikt olie en wijn om wonden te verzachten en te zuiveren. Olie is een bron van vitaliteit en leven.

Als oudsten een zieke zalven, dan komen al deze aspecten daarin mee: toewijding aan de Here, verzoening, werking van Gods Geest, verzorging en verzachting. Het symboliseert vooral dat het niet mensen zijn maar de heilige Geest die genezend en helend werkt.
Is zalving met olie onmisbaar? Moet het er perse bij? Ik denk het niet. God is niet afhankelijk van onze middelen. Je zou kunnen zeggen: voor God is het niet echt nodig; Hij kan ook zó wel genezing geven. Maar tegelijk: wat kan het voor de zieke een geweldige meerwaarde hebben, juist in z'n symbolische betekenis, als hij of zij wel gezalfd wordt. Wat een gelovige kracht kan daar van uitgaan! En zou de Here het daarvoor niet bedoeld hebben!? En zou het daarvoor ook niet gebruikt mogen worden!?
Hoe zie ik dat dan concreet voor me? Iemand is ernstig ziek. In geloof dat God regeert en dat iedereen van Hem afhankelijk is, vraagt hij / zij of de ouderlingen van de gemeente langs willen komen. Die ouderlingen hebben er met elkaar over gesproken en zijn ertoe bereid, niet als mensen die wel even zullen genezen, maar als dienstknechten van de Levende God. Als zij bij de zieke komen zullen zij met hem / haar spreken over het ziek zijn in relatie tot het geloof in de Here God. Verder moet er ruimte worden geboden voor een eventuele schuldbelijdenis (Jakobus 5: 15b; Jakobus 5: 16). Daarna zullen de ouderlingen eenparig voor de zieke bidden in het vaste geloof en vertrouwen dat God ook kan genezen. Daarbij leggen ze gezamenlijk of één van hen de handen op het hoofd van de zieke. Na afloop van het gebed strijkt één broeder wat olie (bijvoorbeeld olijfolie) op het voorhoofd van de zieke. Daarmee is het bezoek tot een einde gekomen en wordt de genezing in handen gegeven van Hem die ook als enige daadwerkelijk kan genezen: onze grote Heelmeester Jezus Christus.
Zo kan het. En zo mag het, naar mijn stellige overtuiging. En zeg nou niet gelijk 'nee' - ik begrijp uw aarzeling, die ken ik zelf ook -, laten we er eerst maar eens over nadenken!

Het wonder van de genezing op het gebed - Als iemand bij u ziek is:

3. Er volgt genezing

Stel nou dat het inderdaad zo gaat zoals ik net heb omschreven. We volstaan niet met de gewone, gebruikelijke voorbede in de kerk, maar de ouderlingen gaan ook echt op pad. Dan zijn de verwachtingen natuurlijk hoog gespannen. Want er wordt stellig beloofd: ...en het gelovig gebed zal de lijder gezond maken, en de Here zal hem oprichten... Maar mag je dan meer resultaat verwachten dan momenteel? Terwijl we toch ook nu al hebben ervaren dat er echt genezing op het gebed is! Alleen weten we ook dat er niet altijd beterschap is. Er sterven ook geliefden...
Als er nou geen genezing is. Wat dan? Hebben we dan iets fout gedaan? Of wekt de bijbel valse hoop?

Met name in gebedsgenezingsdiensten wordt nogal eens gedaan alsof het uitblijven van genezing te wijten is aan gebrek aan geloof. De zieke krijgt dan de schuld in de schoenen geschoven: 'had maar sterker geloofd...' Ik vind dat keihard en niet echt pastoraal: iemand wordt daarmee helemaal op zichzelf teruggeworpen. Bovendien heb ik er in de vorige preek al op gewezen dat het in Jakobus 5: 15a niet gaat om het geloof van de zieke, maar om dat van de oudsten. Het gaat om hun gelovig gebed. Het verwijt zou dus eerder de gebedsgenezer mogen treffen!
Toch is het ook weer niet zo dat uitblijven van beterschap je niet aan het denken mag zetten. Als alles in het leven een bedoeling heeft, waarom dat dan niet?

• zo kan het zijn dat er nog persoonlijke of gemeenschappelijke zonden in de gemeente zijn waardoor God zijn genezende kracht onthoudt (1 Korintiërs 11: 30). Het vervolg van de tekst roept op om elkaar dan ook onze zonden te belijden.
• tegelijk weten we dat in deze zondige en gebroken wereld ziekte en dood blijven heersen zonder dat er altijd een directe verklaring voor te geven is. Het is een illusie aan deze kant van het hemelrijk te denken dat we ziekte en dood kunnen uitroeien.
• daar komt bij dat het gelovige gebed God vrij laat in de wijze waarop Hij geneest. Er kan ook genezing komen door de dood heen. Als we een zieke opdragen aan de Here, laten we het ook in zijn hand hoe Hij verder handelt.

We hebben samen gelezen uit 1 Johannes 5. Dat spreekt aan de ene kant over eeuwig leven. "Wie de Zoon heeft, heeft het leven..." - wat dat betreft hoeven we nooit bang te zijn: niets en niemand kan het leven van ons afpakken! Als het hier ten einde loopt, dan gaat het in de heerlijkheid verder. En wie kan zeggen dat je daarmee slechter uit bent? Wat dat betreft is de hedendaagse fixatie op gezond-zijn de bijbel vreemd. Natuurlijk is gezondheid een groot goed en iets om geweldig dankbaar voor te zijn. Vaak realiseren we ons dat helaas pas als we niet meer gezond zijn... Maar tegelijk is het niet ons één en al. Er is iets wat er ver bovenuit stijgt: wie de Zoon heeft, heeft het leven!
Daarnaast heeft 1 Johannes 5 het over dat de Here ons bidden verhoort ...als het naar zijn wil is. Kijk, en dat is nou net het punt. We kunnen God met onze gebeden nooit dwingen of manipuleren. Daarom heb ik ook moeite met hoe veel gebedsgenezers hiermee omgaan. 'Ik beveel je in Jezus Naam: loop!' - ja, mooi, maar in de eerste plaats lijkt dat niet echt op een gebed, en in de tweede plaats: als dat nou eens niet de wil van God is!? Het gebed van een rechtvaardige vermag veel - maar niet alles! En niet wij hebben te beslissen over leven en dood. En niet wij weten wat goed voor ons is. Maar onze Schepper. De verhoring van ons gebed is zijn zaak, net als de manier waarop die verhoring plaatsvindt.

In dat licht is het ook goed te weten wat er nou eigenlijk precies bedoeld wordt in vers 15a. En het gelovig gebed zal de lijder gezond maken en de Here zal hem oprichten... Dat woordje 'gezond' kan je namelijk een beetje op het verkeerde been zetten. Het kan wel gezond betekenen, maar dan niet alleen in de zin van: 'weer helemaal beter worden'. Er zit ook heel duidelijk het aspect van 'behouden worden', 'gered worden' in. In Jakobus wordt dit zelfde woord 5 keer gebruikt. In Jakobus 1: 21 staat: Leg dus af alle vuilheid en alle uitwas van boosheid en neem met zachtmoedigheid het in u geplante woord aan dat uw zielen kan behouden. En in Jakobus 2: 14 lezen we: Wat baat het mijn broeders of iemand al beweert geloof te hebben als hij geen werken heeft? Kan dat geloof hem behouden? Vervolgens staat in Jakobus 4: 12: Eén is wetgever en rechter, Hij die macht heeft om te behouden en te verderven. En dan ten slotte nog de allerlaatste zin van het briefje: ...weet dan, dat wie een zondaar van zijn dwaalweg terugbrengt, diens ziel van de dood zal behouden en tal van zonden bedekken. Als dit woord zo'n rode draad is in de brief van Jakobus, zou het toch heel raar zijn, als het net in ons tekstvers iets anders betekent. Een duidelijker vertaling is dan ook: het gelovig gebed zal de zieke behouden en de Here zal hem oprichten. En ook dat 'oprichten' kan een dubbele betekenis hebben: zowel oprichten van een ziekbed, als opstaan uit de dood.

Dit is heel opmerkelijk. Het laat zien dat het gelovig gebed een zieke lichamelijke beterschap kan geven en dat de Here hem / haar doet herstellen. En ook dat het gelovig gebed de dodelijk zieke de zaligheid zal geven en dat de Here hem / haar uit de dood weer zal opwekken. Dan is er, zeg maar, genezing door de dood heen.

Daarom heb ik bewust als thema voor deze preken gekozen voor 'het wonder van de genezing op het gebed'. Genezing is namelijk breder dan alleen maar beterschap en herstel. Genezing is niet alleen dat uiterlijke wonden kunnen genezen, maar ook innerlijke wonden. Genezing is niet alleen herstel en beterschap na kanker, longziekte of anorexia nervosa. Genezing is ook innerlijke vrede en diepe rust en vertrouwen in God dat het goed is zoals het gaat, ook met je ziekte, met je handicap, in je lijden. Genezing misschien ook wel in de zin van heling van kapotte verhoudingen of eeuwig heil na beleden zonden.

Gebedsgenezing, een boeiend onderwerp. Ook een moeilijk onderwerp. Omdat we allemaal of zelf of in onze naaste omgeving met ziekte, ernstige ziekte zelfs, te maken krijgen. Ziekte, lijden en dood zorgen voor vragen. Laten we daar in geloof antwoorden op zoeken. En ik hoop dat de preken hierover daaraan een bijdrage hebben mogen leveren. En nogmaals: laten we dit bovenal vasthouden: God geneest! Ook vandaag!

Amen.